مأمول

نام‌ها و القاب - مامول

مأمول و مؤمّل به معنای آرزوشده و مورد امید، که مردم به او امید بسته و چشم‌انتظار اویند، از القاب حضرت مهدی (ع) است. این لقب در عبارت مشهور دعای ندبه چنین آمده است:

«أَيْنَ الْمُؤَمَّلُ لِإِحْيَاءِ الْكِتَابِ وَحُدُودِهِ؟»

یعنی کجاست آن کسی که برای احیای قرآن و حدود و احکام آن، مورد آرزو و چشمداشت است؟

«مؤمّل» اسم مفعول از باب تفعیل، به معنای آرزو شده و مورد امید، از ریشهٔ «أمل» به معنای آرزو می‌آید و «آمال» جمع آن است. «مأمول» نیز اسم مفعول از همین ریشه است و هر دو در روایات برای آن حضرت به کار رفته است. در زیارت و دعای شریف آل‌یاسین، این عبارت آمده است:

«السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ»

یعنی سلام بر آن مورد آرزو که بر هر آرزوشدهٔ دیگری مقدم است؛ پیشوا و جلوداری که آرمان همگان است.

مأمول؛ امید مردم به ظهور امام مهدی (ع)

این لقب اشاره به کسی دارد که مردم به او امید بسته‌اند و چشم‌انتظار اویند. همهٔ مردم دنیا چشم‌انتظار قیام آن منجی بزرگ‌اند تا با ظهور خویش، ستم و تبعیض و تعدی را از سراسر جهان برطرف ساخته و دنیا را پر از عدل و داد سازد. لقب مأمول و مؤمّل، برآمده از این حقیقت است که چون همگان آرزوی ظهور آن حضرت را دارند و چشم‌انتظار چنین پیشوایی هستند، به او امام مأمول می‌گویند.

مأمول در روایات

روایت امام علی (ع)

امیرمؤمنان (ع) در پاسخ به امام حسین (ع) که از ایشان سؤال می‌کند چه زمانی خدا زمین را از ظالمان پاک می‌کند، می‌فرماید:

«... ثُمَّ يَقُومُ الْقَائِمُ الْمَأْمُولُ، وَالْإِمَامُ الْمَجْهُولُ، لَهُ الشَّرَفُ وَالْفَضْلُ، وَهُوَ مِنْ وُلْدِكَ يَا حُسَيْنُ، لَا ابْنَ مِثْلَهُ ... طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَ زَمَانَهُ وَلَحِقَ أَوَانَهُ وَشَهِدَ أَيَّامَهُ»

یعنی پس از رویدادهایی، قائم آرزوشده و پیشوای ناشناخته قیام می‌کند که برای او شرف و فضیلت است و او از فرزندان توست، ای حسین، که فرزندی مانند او نیست. خوشا به حال کسی که زمان او را درک کند، به روزگار او برسد و شاهد ایام او باشد.

روایت امام حسن عسکری (ع)

از روایت دیگری نیز برمی‌آید که حضرت عسکری (ع)، فرزندشان را مؤمّل نامیدند و فرمودند: ظالمان خیال کردند که با کشتن من می‌توانند این نسل را قطع کنند؛ اما به‌زودی خواهند دید که قدرت خدا چگونه است! خداوند هنگامی که بخواهد کاری را انجام دهد، وسایل آن را فراهم می‌کند، اگرچه همهٔ مردم برخلاف آن قدم بردارند. برعکس، گاهی همهٔ کارها انجام شده و تمام اسباب فراهم است، ولی چون خداوند نخواهد، آن کار انجام نمی‌شود.

حضرت در این روایت تذکر داده‌اند که این ظالمان از قدرت خدا خبر ندارند و گمان می‌کنند با تحت نظر گرفتن ایشان و سپس به قتل رساندنشان، می‌توانند در برابر قدرت الهی بایستند و از تولد موعود مؤمّل و منتقم جلوگیری کنند.

دلالت‌های لقب مأمول

دو نکتهٔ لطیف نیز از این لقب استفاده می‌شود:

۱. امید پیامبران و اهل‌بیت (ع) به ظهور

نخست آنکه پیامبران، رسولان و امامان نیز از کسانی هستند که آرزوی آمدن امام مهدی (ع) را دارند؛ زیرا آنان نیز چشم‌انتظار ظهور او هستند تا به دست آن حضرت، آرزوهای تحقق‌نیافته‌شان در گسترش ایمان و عدالت در روی زمین تحقق یابد. از این رو، امام مهدی (ع) مورد آرزو و امید آل‌الله نیز هست. در دعای بعد از زیارت آل‌یاسین می‌خوانیم:

«وَأَرِنِي فِي آلِ مُحَمَّدٍ مَا يَأْمُلُونَ»

یعنی خداوندا، به من بنمایان آنچه را که آل محمد (ع) آرزوی آن را دارند؛ زیرا آرزوی آنان نیز به ظهور امام گره خورده است.

۲. امید و توسل در دوران غیبت

نکتهٔ دوم آنکه در دوران غیبت آن حضرت نیز آرمان‌ها و حاجات کسانی را که به او متوسل و متمسک باشند، برآورده می‌کند؛ زیرا طلب هدایت، درخواست یاری در تقرب به خداوند متعال و عبادت، نیل به شفاعت، نجات از ضلالت و رسیدن به حاجت، متوقف بر ظهور آن حضرت نیست.

در طول دوران غیبت، که زمان امامت ایشان است، این امور به دست باکفایت ایشان انجام می‌شود؛ ازاین‌رو، همواره ایشان مورد آرزو و امید و مؤمّل هستند و از این جهت، تفاوتی میان دوران غیبت و ظهور نیست.