غائب

نام‌ها و القاب - غائب

«غائب» از القاب مختص و مشهور حضرت مهدی عجّل الله فرجه در متون اسلامی است؛ زیرا در بین ائمه اطهار فقط امام مهدی (ع) در غیبت به سر می‌برند. در فلسفه این غیبت طولانی، نظرات مختلفی ارائه شده که اصلی‌ترین آن‌ها این است که غیبت امام، سری از اسرار الهی می‌باشد.

ویژگی‌های غیبت امام مهدی (عج)

در مورد ویژگی غیبت، امام موسی کاظم (ع) درباره حضرت مهدی (ع) فرمودند:

• • «هُوَ الطَّرِیدُ الْوَحِیدُ الْغَرِیبُ الْغَائِبُ عَنْ أَهْلِهِ الْمَوْتُورُ بِأَبِیهِ»**؛

او طردشده، تنها، غریب و پنهان از اهلش می‌باشد و هنوز انتقام خون پدرش را نگرفته است.

پدر بزرگوار امام زمان، حضرت امام حسن عسکری (ع)، در ضمن یک حدیث طولانی فرمودند: مثل او در این امت، مثل حضرت خضر و ذی‌القرنین است. به خدا سوگند از دیده‌ها غائب می‌شود؛ یک غیبت طولانی و دراز که از هلاکت نجات پیدا نمی‌کند به‌جز کسی که خدایش او را در اعتقاد بر امامت او ثابت و استوار نگه دارد و او را برای دعا به تعجیل فرج او موفق بدارد.

همچنین در یکی از زیارات جامعه این‌گونه به امام زمان (عجّ) سلام می‌دهیم:

• • «السَّلَامُ عَلَی الْإِمَامِ الْعَالِمِ الْغَائِبِ عَنِ الْأَبْصَارِ وَ الْحَاضِرِ فِی الْأَمْصَارِ وَ الْغَائِبِ عَنِ الْعُیُونِ»**؛

سلام بر امام عالم و پنهان از دیده‌ها و حاضر در شهرها و پنهان از چشم‌ها.

و نیز در صلوات به امام زمان (ع) می‌خوانیم: خدایا درود بفرست بر محمد و اهل‌بیت ایشان، و درود بفرست بر جانشین امام عسکری (ع) و وارث او که به امر تو قیام خواهد کرد؛ او که در بین خلق پنهان و غایب است:

• • «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ صَلِّ عَلَی وَلِیِّ الْحَسَنِ وَ وَصِیِّهِ وَ وَارِثِهِ الْقَائِمِ بِأَمْرِکَ وَ الْغَائِبِ فِی خَلْقِکَ وَ الْمُنْتَظِرِ لِإِذْنِکَ»**.

در دعای شب نیمه شعبان که در کتاب بلدالأمین نقل شده نیز می‌خوانیم:

• • «الْعَلَمُ النُّورُ فِی طَخْیَاءِ الدَّیْجُورِ الْغَائِبُ الْمَسْتُورُ»**؛

رهنمای نور معرفت در این شب تاریک عالم، همان امام غایب پنهان از نظرها است.

غیبت به معنای عدم حضور نیست

نکته بسیار مهم در مورد غائب بودن امام این است که معنای غیبت در برابر ظهور است؛ به این معنا که امام ظاهر نیست؛ یعنی دیده نمی‌شود یا دیده می‌شود ولی شناخته نمی‌شود. این ابداً به معنای عدم حضور نیست، بلکه ایشان «حاضر» است و حضور دارد.

همچنان‌که در یکی از زیارت‌های جامعه آمده است: سلام بر آن امامی که از دیده‌ها پنهان، اما در شهرها حاضر است؛ از چشم‌ها غایب، اما در خاطره‌ها حاضر است:

• • «السَّلَامُ عَلَی الْإِمَامِ الْعَالِمِ الْغَائِبِ عَنِ الْأَبْصَارِ وَ الْحَاضِرِ فِی الْأَمْصَارِ وَ الْغَائِبِ عَنِ الْعُیُونِ وَ الْحَاضِرِ فِی الْأَفْکَارِ»**.

همچنین در دعایی باارزش به نام دعای عبرات که از امام قائم (عجّ) روایت شده و در امور مهم و مشکلات بزرگ خوانده می‌شود، آمده است: پنهان از دیدگان، کسی که همیشه در شهرها حضور دارد ولی از چشم مردم پنهان می‌باشد، لیکن در اندیشه‌ها حضور دارد:

• • «الْغَائِبِ عَنِ الْأَبْصَارِ الْحَاضِرِ فِی الْأَمْصَارِ الْغَائِبِ عَنِ الْعُیُونِ الْحَاضِرِ فِی الْأَفْکَارِ»**.

حضور امام در میان مردم

بنابراین غائب بودن امام به معنای دیده نشدن یا دیده شدن و شناخته نشدن است؛ چنان‌که در روایت امام صادق (ع) است که فرمود:

• • «وَ اللهِ إِنَّ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ لَیَحْضُرُ الْمَوْسِمَ کُلَّ سَنَهٍ یَرَی النَّاسَ وَ یَعْرِفُهُمْ وَ یَرَوْنَهُ وَ لَا یَعْرِفُونَهُ»**؛

به خدا قسم، صاحب این امر هر ساله در موسم حج حاضر شده، مردم را می‌بیند و می‌شناسد؛ مردم هم آن حضرت را می‌بینند، اما نمی‌شناسند.

ابوبصیر روایتی را نقل می‌کند که مردی آفریقایی نزد امام محمد باقر (ع) آمد و امام هم اخباری را از خانواده وی دادند و فرمودند: آیا می‌پندارید برای ما با شما، چشمانی نظاره‌گر و گوش‌هایی شنوا وجود ندارد؟ چه پندار نادرستی! به خدا قسم بر ما هیچ چیزی از اعمال شما پنهان نیست. پس همه ما را حاضر در نزد خود بدانید و خود را به کارهای پسندیده عادت دهید و اهل کارهای نیک شوید تا به آن شناخته شوید.

علامه مجلسی بر حضور علمی امام تأکید نموده و می‌گوید منظور روایت این است که بدانید همه ما نزد شما حاضر هستیم، به‌وسیله علمی که داریم.