مسجد سهله

مسجد سهله

1- تاریخچه بنا و بازسازی مسجد:

مسجد سهله از مساجد ساخته‌شده در قرن نخست هجری است. که به گفته برخی گزارش‌ها، تاریخ ساخت آن به پیش از ورود امام علی(ع) به کوفه بازمی‌گردد. این مسجد پس از فتح کوفه و استقرار مسلمانان در آن، به دست طایفه بنی‌ظَفَر، از شاخه‌های انصار، ساخته شد و از این‌رو در متون قدیمی با نام «مسجد بنی‌ظفر» شناخته می‌شود. به گفته مؤلف کتاب موسوعة العتبات المقدسه، مسجد سهله تنها مسجد باقی‌مانده از مساجدی است که قبایل پس از ساخت مسجد جامع بنا کردند.

به گزارش محمد سعید طریحی، تاریخ‌پژوه عراقی، بنای مسجد و دیوارهای پیرامون آن در دوره‌های مختلف حکومت‌های ایرانی، از جمله ایلخانیان، تجدید بنا شده است. این بازسازی‌ها و تعمیرات پی‌درپی، بناها و کتیبه‌های پیشین را از میان برده و اطلاعاتی از پیشینه تاریخی مسجد را نیز از بین برده است.

بازسازی مسجد سهله به دستور سید محمدسعید حکیم از سال ۱۴۱۹ قمری آغاز شد و با وجود مشکلات مالی و شرایط سیاسی و اجتماعی عراق ادامه یافت. بازسازی مقام امام زمان(عج) و امام زین‌العابدین(ع)، محراب مقام امام صادق(ع)، گنبد و نمای بیرونی مسجد، احداث مناره جدید و توسعه امکانات مسجد صورت گرفت.

مسجد سهله، دارای صحن وسیع و شبستان کم ‌عرضی در جنوب آن است. گرداگرد صحن، رواق‌های سرپوشیده‌ای با نماهای آجری وجود دارد. کنار ورودی صحن کوچک به صحن اصلی مسجد، مناره دایره‌ای به‌چشم می‌خورد.

2- مقام‌های مسجد سهله‌

داخل شبستان، رواق‌ها و صحن اصلی مسجد سهله، مقام‌های متعددی منسوب به پیامبران و امامان علیهم ‌السّلام وجود دارد و هر یک، آداب و ادعیه مخصوصی دارد که در کتب ادعیه، از جمله مفاتیح الجنان، نقل شده است. این موارد عبارتند از:

1-2-مقام ابراهیم

این مقام، در گوشه شمال غربی مسجد قرار دارد و به باور شیعیان، محل خانه حضرت ابراهیم علیه‌السّلام بوده که بر اساس روایات، از اینجا به جنگ با عَمالقه می‌رفته است.

2-2- مقام ادریس

این مقام، در گوشه جنوب غربی مسجد، بین دو ضلع جنوبی و شرقی قرار دارد و به باور شیعیان، محل خانه حضرت ادریس پیامبر علیه‌السّلام است که در روایت امام صادق علیه‌السّلام نیز به آن اشاره شده است.

3-2- مقام خضر

این مقام، در گوشه جنوب شرقی مسجد، بین دو ضلع جنوبی و غربی قرار دارد. براساس باور عموم مسلمانان، حضرت خضر علیه‌السّلام، زنده است و مقام‌های دیگری نیز در عراق و سایر کشورها، به وی منسوب است.

4-2-مقام صالحَین‌

این مقام، در گوشه شمال شرقی مسجد واقع است و به مقام هود و صالح علیهماالسّلام نیز شناخته می‌شود. برای این دو پیامبر، قبری نیز در قبرستان وادی ‌السلام نجف وجود دارد.

5-2- مقام امام زین‌العابدین ع

این مقام، داخل صحن مسجد، نزدیک به سمت جنوب شرقی آن واقع است. روی مقام، سقف و سایبان ساده‌ای نیز بنا شده است.

6-2- مقام امام جعفر صادق ع

این مقام نیز وسط مسجد، داخل صحن قرار دارد. براساس روایات تاریخی، حضرت امام صادق علیه‌السّلام، مدتی در اینجا توقف نموده و دعا و عبادت به‌جای آورده است.

7-2-  مقام حضرت مهدی عج

این مقام، در جنوب صحن مسجد، متصل به شبستان مسجد واقع است و روی آن، ساختمان و گنبد کاشی‌کاری، بنا شده است. ساختمان و گنبد این مقام، به دستور سیدمهدی بحرالعلوم ساخته شده است.

شاید ایشان، این مقام را در همان محل دیدار با امام زمان (عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف) ساخته است.

ساختمان و گنبد مقام نیز به شیوه معماری جدیدی، در حال بازسازی است.

3- فضایل مسجد:

مسجد سهله از مساجد مقدس شیعه، به‌شمار می‌آید و در فضیلت و آداب آن، روایات متعددی وارد شده است که در اینجا، به تعدادی از این روایات اشاره می‌کنیم:

3-1-

در روایت مفصلی از امام صادق علیه‌السّلام نقل شده است: در این مسجد، منزل حضرت ابراهیم علیه‌السّلام بوده که از آن به جنگ عمالقه می‌رفت و خانه حضرت ادریس علیه‌السّلام که در آن به خیاطی اشتغال داشت، قرار دارد. همچنین در آن، سنگ سبزرنگی است که صورت و شمایل همه پیامبران، بر آن نقش بسته است.  

3-2-

در روایت دیگری از امام صادق علیه‌السّلام، چنین نقل شده است:

در کوفه، مسجدی است به نام مسجد سهله که اگر عموی من زید، در آنجا نماز می‌خواند و به خدا پناه می‌برد، خداوند او را به مدت بیست سال، پناه می‌داد. 

3-3-

در روایت دیگری از امام صادق علیه‌السّلام آمده است: «خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نفرموده مگر آنکه در مسجد سهله، نماز گزارده است.

3-4-

در روایت دیگری، از ایشان نقل شده است: «هیچ انسان محزونی نیست که در این مسجد، دو رکعت نماز بین نماز مغرب و عشا بخواند و از خدا بخواهد مگر آنکه خداوند‌ اندوه او را برطرف خواهد کرد.

3-5

براساس روایتی از امام زین‌العابدین علیه‌السّلام، هرکس در مسجد سهله، دو رکعت نماز بگزارد، خداوند دو سال بر عمر او میافزاید.

3-6-

در روایت دیگری، امام صادق علیه‌السّلام فرموده است: «مسجد سهله، منزل صاحب ما حضرت صاحب ‌الامر عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف است؛ پس از اینکه با اهل خود قیام کند. همچنین ابوبصیر از امام صادق علیه‌السّلام روایت کرده است که حضرت فرمود: «گویا فرود آمدن قائم عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف را با خانواده‌اش در مسجد سهله می‌بینم.

با توجه به روایاتی که مسجد سهله را خانه امام زمان عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف در زمان ظهور بیان کرده است، این مسجد با حضرت مهدی عجّل‌الله‌فرجه ارتباط یافته و نام آن، با نام آن حضرت، قرین شده است و امروزه نیز، داخل مسجد مقامی برای ایشان وجود دارد. در برخی کتاب‌های شیعه، گزارش‌هایی از تشرف به محضر امام عصر عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف و ملاقات با آن حضرت در مسجد سهله، گزارش شده است؛ از جمله: از علامه سیدمهدی بحرالعلوم نقل شده است که در این مسجد، حضرت مهدی عجّل‌الله‌فرجه را در حال مناجات با پروردگار خود، زیارت کرده است.

از حدود نیمه اول قرن سیزدهم هجری، عالم بزرگ شیعه، شیخ محمدحسن صاحب جواهر (متوفای ۱۲۶۶ هـ. ق) این سنت را پایه‌گذاری کرد که مردم به مدت چهل شب پی در پی، شب‌های چهارشنبه، به مسجد سهله بروند و به نیت تشرف به محضر امام زمان عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف، آداب خاص آنجا را به‌جای آورند. شاید مبنای این اعمال، قول سید بن طاووس در «مصباح الزائر» است که می‌گوید: «اگر خواستی به مسجد سهله بروی، بین مغرب و عشای شب چهارشنبه برو که از اوقات دیگر بهتر است.

در اینجا  تشرّف آیت الله العظمی مرعشی به محضر امام عصر علیه السلام را نقل می کنیم:

ایشان می گوید: که در ایام تحصیل علوم دینی، بنابه شوقی که برای دیدار حضرت صاحب الزمان (عج) داشتم، عهد بستم که چهل شبِ چهارشنبه به مسجد سهله بروم تا خداوند توفیق دیدار آن حضرت را نصیب من کند. پس از ۳۵، ۳۶ شبِ چهارشنبه، یک شب تأخیری در رفتنم از نجف رخ داد؛ هوا بارانی بود. نزدیک مسجد سهله، خندقی بود و زمانی‌که به آنجا رسیدم، به‌سبب تاریکی شب، وحشت‌زده شدم؛ علاوه بر آن، دزد‌ها و بریدگی‌های سطح زمین، در آن اطرف زیاد بود و بر ترس من افزود.

هنگام برگشت به عقب، سید عربی را با لباس اهل بادیه دیدم. نزدیک آمد و با زبانی شیوا گفت: ای سید؛ سلام علیکم. در این میان، ترس و وحشت از من دور شد و آرامش و اطمینان‌خاطر پیدا کردم. برایم باعث تعجب بود که او، با توجه ‌به تاریکی شب، چطور از سید بودن من خبر داشت.

با هم سخن می‌گفتیم و از من پرسید که کجا می‌روی؟ گفتم: مسجد سهله. گفت که به چه جهت. گفتم: به‌قصد زیارت حضرت ولی عصر (عج). سپس وقتی به مسجد زید بن صوحان (مسجد کوچکی در نزدیکی مسجد سهله) رسیدیم، پس از دعا، فرمود که تو گرسنه‌ای و خوب است شام بخوری. آنگاه سفره‌ای از زیر عبایش بیرون آورد که در آن دو سه قرص نان و خیار سبز تازه بود. پس از خوردن شام، به مسجد سهله رفتیم.

حدود دو ساعتی، مشغول ادای اعمال مسجد سهله و مصاحبت با سید عرب شدم. پس از بازگشت از مسجد سهله، نزد حوض نزدیک دربِ خروجِ مسجد، مشغول حاجتی شدم. با خود اندیشیدم که این چه شبی بود و  این سید بافضیلت که بود!؟ شاید همان معشوقم، حضرت مهدی (عج) باشد! مضطرب برگشتم ولی دیگر آن آقا را ندیدم و کسی هم در مسجد نبود.

خاتمه

با توجه به فضایلی که برای این مسجد بیان شد، از جمله اینکه حضرت مهدی علیه السلام در زمان ظهور خود در آن سکنی خواهند گزید ، شوق و علاقه هر مؤمنی را برای رفتن به مسجد سهله و انجام اعمال و عبادات مخصوص در آن دو چندان می‌کند. از خداوند می‌خواهیم که به ما توفیق زیارت و عبادت در این مسجد مقدس را به دفعات زیاد روزی‌مان بفرماید. دعا در مکان مقدسی که محل عبادت انبیاء الهی بوده و اکنون نیز مورد توجه امام عصر علیه السلام است و روزی هم منزل و محل اسقرار حضرتش خواهد بود، قطعاً به اجابت نزدیکتراست. بهترین دعا در این مکان دعای بر تعجیل در فرج و ظهور آن امام غریب و پدر مهربانتر از مادر می‌باشد.