مأمول

نام ها و القاب - مامول

مأمول و مؤمّل به معنای آرزو‌شده و مورد امید، از القاب امام مهدی (عج) هستند. این دو لقب به این معنا اشاره دارند که مردم چشم‌انتظار ظهور آن حضرت‌اند و به قیام او برای برقراری عدالت و رفع ستم امید بسته‌اند. این تعبیرها در دعاها و روایات مربوط به امام مهدی (عج) به کار رفته‌اند.

معناشناسی

«مؤمّل» اسم مفعول از باب تفعیل و از ریشهٔ «أمل» به معنای آرزو و امید است؛ «مأمول» نیز اسم مفعول از همین ریشه است. هر دو واژه بر کسی دلالت دارند که مورد آرزو و امید قرار گرفته است.

در دعای ندبه، این تعبیر دربارهٔ امام مهدی (عج) آمده است:

«أَيْنَ الْمُؤَمَّلُ لِإِحْيَاءِ الْكِتَابِ وَحُدُودِهِ؟»

کجاست آن کسی که برای زنده‌کردن کتاب خدا و حدود و احکام آن، مورد امید و انتظار است؟

همچنین در زیارت آل‌یاسین، از آن حضرت با تعبیر «مأمول» یاد شده است:

«السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْمُقَدَّمُ الْمَأْمُولُ»

سلام بر تو، ای پیشوای مقدم و آن‌که مورد آرزو و امید است.

مأمول؛ امید به ظهور و برقراری عدالت

لقب «مأمول» به امید و انتظار مردم برای ظهور امام مهدی (عج) اشاره دارد. بر اساس باور مهدوی، مردم چشم‌انتظار قیام آن حضرت‌اند تا با ظهور او، ستم و تبعیض از میان برود و عدالت در سراسر جهان گسترش یابد.

از این منظر، امام مهدی (عج) آرمان و امید کسانی است که تحقق عدالت فراگیر و حاکمیت حق را انتظار می‌کشند. لقب‌های «مأمول» و «مؤمّل» نیز بیانگر همین جایگاه در باورهای مهدوی‌اند.

مأمول در روایات

روایت منسوب به امام علی (ع)

در روایتی منسوب به امام علی (ع)، از قیام «قائم مأمول» و جایگاه او سخن گفته شده است. در این روایت، امام علی (ع) در پاسخ به پرسش امام حسین (ع) دربارهٔ زمان پاک‌شدن زمین از ستمگران، از قیام قائم یاد می‌کند:

«ثُمَّ يَقُومُ الْقَائِمُ الْمَأْمُولُ، وَالْإِمَامُ الْمَجْهُولُ، لَهُ الشَّرَفُ وَالْفَضْلُ، وَهُوَ مِنْ وُلْدِكَ يَا حُسَيْنُ، لَا ابْنَ مِثْلَهُ ... طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَ زَمَانَهُ، وَلَحِقَ أَوَانَهُ، وَشَهِدَ أَيَّامَهُ»

سپس قائمِ مورد آرزو و امام ناشناخته قیام می‌کند؛ او دارای شرافت و فضیلت است و از نسل تو، ای حسین، خواهد بود و فرزندی همانند او نیست. خوشا به حال کسی که زمان او را درک کند، به روزگارش برسد و روزگار او را شاهد باشد.

این روایت، تعبیر «قائم مأمول» را در کنار «امام مجهول» به کار می‌برد و بر فضیلت آن حضرت و ارزش درک زمان ظهور او تأکید می‌کند.

روایت منسوب به امام حسن عسکری (ع)

در روایتی منسوب به امام حسن عسکری (ع)، به تلاش ستمگران برای جلوگیری از تداوم نسل امامت و ناتوانی آنان در برابر ارادهٔ خداوند اشاره شده است. بر اساس گزارش این روایت، امام حسن عسکری (ع) توضیح می‌دهد که فراهم‌شدن یا نشدن اسباب امور، در نهایت به ارادهٔ الهی وابسته است.

این گزارش در تبیین باور مهدوی، بر این نکته تأکید دارد که نظارت و اقدامات مخالفان نمی‌تواند مانع تحقق ارادهٔ الهی دربارهٔ امام مهدی (عج) شود.

دلالت‌های اعتقادی لقب مأمول

امید پیامبران و اهل‌بیت به ظهور

یکی از نکته‌هایی که در تبیین این لقب مطرح می‌شود، آن است که امید به تحقق عدالت فراگیر، تنها به مردم یک دوره محدود نیست؛ بلکه در نگاه اعتقادی شیعه، آرمان پیامبران و اهل‌بیت (ع) نیز با تحقق نهایی عدالت و هدایت در پیوند است.

در زیارت آل‌یاسین، این معنا در قالب دعا بیان شده است:

«وَأَرِنِي فِي آلِ مُحَمَّدٍ مَا يَأْمُلُونَ»

خدایا، آنچه را آل محمد (ع) آرزو دارند، به من بنمایان.

بر اساس این برداشت، آرزوی اهل‌بیت (ع) نیز با تحقق وعده‌های الهی و ظهور امام مهدی (عج) ارتباط دارد.

امید و توسل در دوران غیبت

در تبیین کلامی این لقب، امید به امام مهدی (عج) به دوران ظهور محدود نمی‌شود. بر اساس باور شیعه، امام در دوران غیبت نیز عهده‌دار مقام امامت است و مؤمنان می‌توانند برای هدایت، یاری در مسیر بندگی خداوند و تقرب به او، به آن حضرت توسل جویند.

از این منظر، لقب «مأمول» افزون بر بیان انتظار ظهور، نشان‌دهندهٔ جایگاه امام در امید و اعتقاد پیروان او در دوران غیبت نیز هست.