مهدی علیه‌السلام تا زمان قیامش به هیچ طغیانگری وامدار نیست

زندگینامه و مشخصات - مهدی علیه‌السلام تا زمان قیامش به هیچ طغیانگری وامدار نیست

مطابق اسناد اسلامی، بیعت نکردن حضرت مهدی عجّل اللّه تعالی فرجه، با هیچ یک از حکومت‏ها، یکی از ویژگی‌‏های بارز آن بزرگوار است؛ به این معنی که آن حضرت هیچ گونه تعهّدی نسبت به آنان ندارد و به همین دلیل هرگاه که خدا بخواهد، بر آن‏ها قیام می‏کند. این ویژگی نیز نشانه‌‏ای برای بازشناسی و تشخیص ایشان از مدّعیان دروغین مهدویت به شمار می‌‏آید. در کتاب «منتخب الاثر» ۱۲ سند روایی در این زمینه ذکر شده است. در ادامه به بررسی بیشتر این روایات می‌پردازیم.

دسته‌بندی روایات

روایات معتبر متعدّد بر این تأکید می‏کنند که میان حضرت مهدی علیه‌‏السّلام و هیچ حاکمی بیعتی نیست و ایشان همواره از قید بیعت با طغیانگران آزاد است. می‏توان این روایات را به سه دسته تقسیم کرد. در این جا برای هر گروه نمونه‌‏هایی را خواهیم آورد.

دسته‌ی اوّل: روایاتی که می‏گویند آن حضرت با حاکمان زمان خود، هیچ گونه پیمانی ندارد.

امیر المؤمنین علیه‌السلام فرمودند:

صاحِبُ هذَا الأمرِ لَیسَ لأحدٍ فی عُنُقِهِ عهدٌ و لا عقدٌ و لا ذِمَّةٌ.

صاحب این امر (قیام جهان‌گیر) چنان است که بر گردنش هیچ عهد و عقد و ذمّه‌‏ای برای هیچ کس نیست.

همین مطلب در حدیثی از امام صادق علیه‌السلام با این عبارت آمده است:

یَقومُ القائِمُ و لَیسَ لِأحَدٍ فی عُنُقِهِ عَهدٌ و لا عَقدٌ و لا بَیعَةٌ.

قائم قیام می‏کند؛ در حالی که برای هیچ کس بر عهده‌ی او، عهد و عقد و بیعتی نیست.

دسته‌ی دوم: روایتی که بیان می‏کند این ویژگی در میان ائمّه‌ی اطهار علیهم‌السلام، به حضرت مهدی علیه‌السلام مختصّ است.

در روایت شریف و پر محتوایی می‏خوانیم که پس از بیعت امام حسن مجتبی علیه‌السلام با معاویه و عقد قرارداد با او، برخی افراد نادان و کوته‌بین به حضرتش اعتراض کردند که چرا زیر بار حکومت معاویه رفته‌اند و او را به رسمیت شناخته‌‏اند. امام علیه‌السلام به پاسخ‌گویی به آن‏ها پرداختند و در ضمن آن فرمودند:

... أما عَلِمتُم أنَّهُ ما مِنّا أحدٌ إلّا و یَقَعُ فی عُنُقِهِ بَیعَةٌ لِطاغِیَةِ زَمانِهِ إلَّا القائمُ الّذی یُصَلّی روحُ اللّهِ عیسَی بنُ مریمَ علیه‌السلام خَلفَهُ... مگر نمی‌دانید که هیچ یک از ما (اهل بیت) نیست مگر آن که بیعتی در قبال طغیانگر زمانش بر گردن او نهاده می‏شود؛ به جز قائم ما؛ همو که روح اللّه، عیسی بن مریم، پشت سر او نماز خواهد خواند؟!

سپس امام مجتبی علیه‌السلام چند ویژگی دیگر از خصوصیات مهدی موعود را بر شمردند. روایت مزبور از حیث جامعیت نسبی در بیان ویژگی‌‏های حضرت مهدی علیه‌السلام بسیار قابل توجّه است.

دسته‌ی سوم: روایاتی که بیان می‏دارند حکمت مخفی بودن ولادت و نیز غیبت حضرت مهدی علیه‌السلام برای رهایی از بیعت است.

از امام صادق علیه‌السلام نقل است که فرمودند:

صاحبُ هذَا الأمرِ تُخفی وِلادَتُهُ عَن هذَا الخَلقِ، لِئَلّا یَکونَ لِأحدٍ فی عُنُقِهِ بَیعةٌ إذا خَرَجَ، و یُصلِحُ اللّهُ -عزّ و جلّ- أمرَهُ فی لَیلةٍ واحدةٍ.

صاحب این امر (قیام جهان‌گیر اهل‌بیت) از این مردم پوشیده می‏شود، تا آن که به هنگام قیام، احدی بر گردن او بیعتی نداشته باشد و خدا کار ظهورش را یک‌شبه سامان می‏دهد.

علی بن فَضّال می‏گوید: از امام رضا علیه‌السلام پرسیدم: چرا امام مردم از آن‏ها غایب می‏شود؟ فرمودند:

لِئلّا یَکونَ فی عُنُقِهِ لِأحدٍ بَیعةٌ إذا قامَ بِالسَّیفِ.

تا آن که به هنگام قیام مسلّحانه‌‏اش، کسی بر عهده او بیعتی نداشته باشد.

امام جواد علیه‌السلام به جناب عبدالعظیم حسنی فرمودند:

إنَّ القائمَ مِنّا إذا قامَ لَم‏یَکُنْ لِأحدٍ فی عُنُقِهِ بَیعَةٌ، فَلِذلِکَ تُخفی وِلادَتُهُ و یَغیبُ شخصُه.

همانا قائم ما (اهل بیت، چنان است که) چون قیام کند، کسی بر گردن او بیعتی ندارد. به همین دلیل است که ولادتش مخفی می‏شود و خودش غیبت می‏گزیند.

پیوند میان غیبت و عدم بیعت، از کلام خود امام مهدی علیه‌السلام نیز بر می‏آید؛ آن جا که در ضمن پاسخ به سؤالات جناب اسحاق بن یعقوب فرمودند:

و أمّا عِلَّةُ ما وَقَعَ مِنَ الغیبةِ، فَإنَّ اللّه -عزّوجلّ- یَقولُ: {یا أیُّهَا الّذینَ آمَنوا لا تَسألُوا عَن أشیاءَ إن تُبدَ لَکُم تَسُؤْکُم} إنّهُ لَم یَکُن أحدٌ من آبائی إلّا و قَد وَقَعَت فی عُنُقِهِ بَیعةٌ لِطاغِیَةِ زمانِهِ، و إنّی أخرُجُ حینَ أخرُجُ و لا بَیعةَ لِأحدٍ مِنَ الطَّواغیتِ فی عُنُقی.

... امّا علّت این غیبت که رخ داده است: بدان که خدای -عزّوجلّ- می‏فرماید: {ای کسانی که ایمان آورده‏‌اید! از چیزهایی مپرسید که چون برایتان روشن شود، شما را ناخوش آید.} به راستی، هیچ یک از پدران من نبود مگر آن که بر گردنش بیعتی از جانب طغیانگر زمانش نهاده شد (و او را به سکوت متعهّد ساخت)؛ امّا من در مقابل حکومت‏ها خواهم ایستاد؛ در حالی که هیچ بیعتی از هیچ طاغوتی بر گردنم نخواهد بود.

کاربرد مبحث رهایی از بیعت درباره امام قائم علیه‌السلام

کاربرد این مبحث در زمینه‌ی مهدویت آن است که اگر بناست مهدی موعود بر حکومت‌‏های طغیانگر قیام کند، ضروری است که عهد و بیعتی با آن‏ها نداشته باشد؛ به خصوص آن که خداوند اراده کرده است زمان قیام او به ناگاه فرا رسد و برای طغیانگران نسبت به قیام ناگهانی او هیچ گونه امنیت خاطری وجود نداشته باشد. از آن جا که از پیش از ولادت حضرت مهدی، همه خلفا می‏دانستند که زوال حکومت‏های ظالم به دست آن حضرت است، همواره در پی دستیابی به ایشان و کشتن یا اخذ تعهّد و بیعت از آن حضرت بوده‌‏اند؛ چنان که رسم حکومت‏‌ها در قبال تمام مخالفان چنین است. این جاست که در روایات آمده‌است: نهانی ولادت و زندگی مخفیانه حضرت مهدی برای گریز از سپردن هرگونه بیعتی به حاکمان زمان خود است.